Hoe politieke partijen omgaan met de Texelse kernwaarden

Onderbouwing van de analyse van kernwaarden in de politieke partijprogramma’s van 2026

Intro

Hoe vertalen politieke partijen de Texelse kernwaarden in hun programma?

Texel is uniek. Rust, ruimte, natuur, landschap, cultuurhistorie en nachtelijke duisternis vormen samen de identiteit van ons eiland. De Stichting Kernwaarden Texel zet zich in voor de bewaking van deze waarden en veel Texelaars waarderen de kernwaarden.

In aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen hebben wij de verkiezingsprogramma’s van de Texelse partijen geanalyseerd. Op basis van de op 25 februari beschikbare programma’s hebben wij per kernwaarde beoordeeld hoe die wordt beïnvloed. Er zijn weinig standpunten gevonden die hard indruisen tegen de Texelse kernwaarden in de partijprogramma’s: elke partij heeft het beste voor met Texel en heeft het lang niet altijd nodig geoordeeld om te refereren aan de kernwaarden. Maar de voornemens hebben vaak wel effect op die kernwaarden. Dat hebben we geprobeerd in beeld te brengen.

De analyse is nadrukkelijk géén stemadvies, maar een beoordeling van wat partijen wél — en soms juist níet — benoemen.

Hoe is beoordeeld?

Per partij en kernwaarde is gekeken naar welke maatregelen bij welke kernwaarde horen. Vervolgens is beoordeeld welk effect het samenstel van maatregelen op die kernwaarde heeft:

+ betekent: positief effect
0 betekent: neutraal/geen duidelijk effect
X betekent: niet benoemd

Zeer negatieve gevolgen zijn, gelukkig, niet gevonden. Na installatie van de nieuwe gemeenteraad wil de Stichting Kernwaarden Texel een open gesprek initiëren om aandacht voor de kernwaarden van Texel bij raadsbesluiten te borgen.

Disclaimer: de geciteerde passages zijn op 25 februari uit het partijprogramma gehaald. In de weken hiervoor zijn vele passages gewijzigd, dus mogelijk zullen sommige passages na dit moment ook weer gewijzigd zijn.

Texels Belang

Rust: 0

‘Stimuleer de fiets als meest aantrekkelijk vervoermiddel voor Texel, door de fiets-infrastructuur te verbeteren: meer gescheiden fietspaden, uitbreiding van het fietspadennetwerk, bijvoorbeeld met een fietspad langs de Eierlandse Dijk.’
Het stimuleren van fietsgebruik kan autoverkeer verminderen en daarmee indirect bijdragen aan rust. Tegelijkertijd betekent uitbreiding van infrastructuur ook extra ingrepen in het buitengebied, waardoor het effect op rust niet eenduidig positief is.
‘Balans realiseren tussen toeristische slaapplaatsen en draagkracht van natuur en landschap.’ ‘Het aantal toeristische bedden vasthouden op 45.000’
Het streven naar balans is positief geformuleerd, maar blijft zonder concrete instrumenten abstract. Het is onduidelijk of dit leidt tot vermindering, bevriezing of herverdeling van slaapplaatsen. Wel is het goed dat in het weekend van beoordeling de tweede passages werd toegevoegd van het vasthouden van 45.000 plaatsen.
Algehele onderbouwing waardering 0.
Rust en toerisme zijn op Texel nauw met elkaar verbonden. Hoewel balans wordt benoemd, hebben enkele voorstellen ruimtelijke consequenties die de rustbeleving niet aantoonbaar versterken. Daarom een neutrale waardering.

Ruimte: +

‘Stimuleren economie en werkgelegenheid met behoud van de ruimtelijke kernwaarden.’
Deze passage benoemt expliciet dat economische ontwikkeling hand in hand moet gaan met behoud van ruimtelijke kernwaarden. Hoewel niet nader uitgewerkt, wordt de ruimtelijke kwaliteit als randvoorwaarde gesteld.
‘Het bouwen van permanente woningen in het buitengebied moet niet makkelijker worden.’
Door woningbouw in het buitengebied niet te versoepelen, wordt verdere verspreide bebouwing beperkt. Dit ondersteunt de openheid van het landschap.
‘Geen omzetting van kampeerplaatsen naar andere verblijfsvormen’ en ‘Onderzoeken of de ‘ruimte-voor-ruimte’-regeling uitgebreid kan worden, zodat nieuwe bouwkavels eventueel binnen de dorpen gerealiseerd kunnen worden’

Dit zijn beide punten die de ruimtelijkheid van het eiland, de open zichtlijnen bevorderen.

‘Tegengaan dat er in strijd met de regels wordt gebouwd of illegaal grond wordt gebruikt, maar bij strijdigheden passende oplossing faciliteren.’ En ‘Handhaven op ruimtelijke ordening en uitvoering op een manier die juridisch goed onderbouwd is.’

Hoewel beide passages ruimte kunnen bevorderen, is onvoldoende duidelijk hoe en wat dit gedaan wordt.

Natuur: 0

‘De natuur moet zo toegankelijk mogelijk blijven voor iedereen. De wegen in het bos moeten openbaar blijven voor (auto)verkeer’, ‘Dagrecreatie in de natuur moet mogelijk blijven’ en ‘De Texelse havens moeten geen onderdeel worden van het Natuurnetwerk Nederland (NNN) of onder Natura 2000-wetgeving gaan vallen’

Deze drie passages ondersteunen het genot van natuur, maar dragen aan een veerkrachtigere, bijzondere natuur niet direct bij.

Bijdragen aan biodiversiteit’ en ‘Kwaliteit natuur en landschap behouden.’
Deze passages onderstrepen het belang van natuur, maar blijven algemeen geformuleerd zonder concrete maatregelen of doelen.
‘Landbouw en natuur moeten elkaar versterken waar mogelijk en wenselijk.’
Het streven naar versterking is positief, maar wordt niet uitgewerkt in specifieke instrumenten.
‘Via agrarisch natuurbeheer moeten weidevogels worden beschermd.’
Bescherming van weidevogels ondersteunt biodiversiteit, maar betreft een specifieke doelgroep binnen de natuur.
Algehele onderbouwing waardering 0.
Natuur wordt als belangrijk benoemd, maar zonder duidelijke uitwerking in concrete borgingsmaatregelen of versterkingsdoelen. Daarom een neutrale beoordeling.

Landschap: +

‘De schapenhouderij is een belangrijk deel van onze identiteit – het streven is evenveel schapen als inwoners.’
De schapenhouderij is beeldbepalend voor Texel. Het ondersteunen hiervan draagt bij aan behoud van het karakteristieke agrarische landschap.
‘Verrommeling en daarmee zichtbare aantasting van het landschap tegengaan.’
Door verrommeling actief tegen te gaan wordt de kwaliteit van het landschap beschermd.
‘Onderzoek naar de nog beschikbare bebouwingsmogelijkheden in het buitengebied. Verdere verstening van de open ruimte is niet wenselijk.’
Het expliciet onwenselijk verklaren van verdere verstening ondersteunt behoud van openheid en zichtlijnen.
‘Diversiteit van het landschap stimuleren en grasland behouden.’
Deze passage richt zich op behoud van kenmerkende landschappelijke structuren.
‘Het huidige evenwicht behouden tussen natuur- en cultuurgronden in het open landschap.’
Door het bestaande evenwicht als uitgangspunt te nemen, wordt de samenhang van het Texelse landschap beschermd.
‘Kwaliteit natuur en landschap behouden’

Cultuurhistorie: +

‘Texels cultureel erfgoed behouden.’
Deze passage benoemt expliciet het belang van behoud van erfgoed, hoewel zonder verdere uitwerking.
‘Vanuit het gemeentelijk monumentenbeleid is er ondersteuning voor het behoud van monumentwaardige objecten (nog zonder de status monument), zoals kerktorens, stolpen en schapenboeten.’
Het actief ondersteunen van behoud van monumentwaardige objecten biedt concrete borging van cultureel erfgoed.

Duisternis: X

Over nachtelijke duisternis wordt niet gesproken in het partijprogramma.

Partij van de Arbeid

Rust: +

‘Er mogen meer kampeerplekken bij de boer, binnen het bestaande plafond van 3000 plaatsen.’
Het expliciet handhaven van het bestaande plafond betekent dat uitbreiding alleen binnen vastgestelde grenzen plaatsvindt. Daarmee blijft de totale toeristische capaciteit begrensd, wat rust ondersteunt.
‘We stimuleren fietsen boven autoverkeer. Dat betekent meer fietssuggestiestroken, betere oversteekplaatsen en brede fietspaden.’
Het stimuleren van fietsgebruik kan autoverkeer verminderen en daarmee bijdragen aan minder verkeersdruk en geluid. De aanleg van extra fietsstroken betekent wel uitbreiding van infrastructuur, waardoor het effect niet uitsluitend positief is.
‘Geen extra bedden erbij, tegen nieuwe verstening door meer recreatiewoningen.’
Het expliciet uitsluiten van extra bedden en nieuwe recreatiewoningen vormt een duidelijke begrenzing van toeristische groei. Dit ondersteunt rust direct.
‘Toerisme dat bijdraagt aan onze economie, in balans met wonen en natuur.’
De nadruk op balans tussen toerisme, wonen en natuur wijst op een afweging waarbij leefbaarheid en rust worden meegewogen.
‘Toeristisch misbruik van woningen, als 2e woning en toeristische verhuur, pakken we aan.’

Het aanpakken van oneigenlijk gebruik van woningen kan leiden tot vermindering van feitelijke slaapplaatsen en daarmee minder druk op woonomgeving en infrastructuur.

Ruimte: 0

‘Leve de boom! Bomen en struiken geven ons koelte en biodiversiteit. Liever kappen we geen bomen, maar als het echt moet, wordt er nog ruimer teruggeplant.’
Deze passage ondersteunt vergroening en biodiversiteit. Extra aanplant kan echter ook invloed hebben op de openheid van het landschap. De ruimtelijke kernwaarde wordt niet expliciet gekoppeld aan bescherming van open ruimte.
Algehele onderbouwing waardering 0.
De openheid van het landschap en borging van ruimtelijke kwaliteit in het buitengebied worden niet expliciet uitgewerkt. Daarom blijft de waardering neutraal.

Natuur: +

‘Gifvrije bufferzones bij dorpen voor gezonde boer en bewoner.’
Het instellen van gifvrije bufferzones beschermt natuur en leefomgeving tegen schadelijke stoffen en ondersteunt biodiversiteit.
‘Schoon water en schone bodem volgens wettelijke verplichtingen.’
Het naleven en benadrukken van schoon water en bodem draagt bij aan de basisvoorwaarden voor gezonde natuur.
‘Samen met Staatsbosbeheer, Natuurmonumenten, Hoogheemraadschap en de Lieuw werken aan gezonde natuur en landschap, waar we van kunnen genieten.’
Samenwerking met natuurbeheerders ondersteunt beheer en behoud van bestaande natuurwaarden.
‘We willen een eiland in balans waar landbouw toekomst heeft, en natuur en landschap gekoesterd en versterkt worden.’
De expliciete ambitie om natuur te versterken wijst op meer dan alleen behoud.
‘We ondersteunen boeren bij de overstap naar duurzamere teelt, bodemverbetering, circulariteit en minder uitstoot.’
Verduurzaming van landbouwpraktijken ondersteunt natuurkwaliteit, met name op het gebied van bodem, water en biodiversiteit.

Landschap: 0

‘Behoud van het Texelse schaap in het landschap.’
Het Texelse schaap is beeldbepalend voor het landschap. Deze passage ondersteunt het karakter van het agrarische landschap, maar blijft beperkt tot één element.
Algehele onderbouwing waardering 0.
Buiten de verwijzing naar het schaap wordt de uniciteit van het Texelse landschap niet nader uitgewerkt of voorzien van concrete borgingsmaatregelen. Daarom een neutrale beoordeling.

Cultuurhistorie: 0

‘Texel heeft een speciale ontstaansgeschiedenis en een rijke historie. We zijn trots op ons erfgoed en we zetten ons in om het Palmhoutwrak te bergen én te exposeren.’
Deze passage benoemt expliciet het belang van erfgoed en koppelt dit aan een concreet project (het Palmhoutwrak). Daarmee wordt cultuurhistorie erkend en zichtbaar gemaakt.
Algehele onderbouwing waardering 0.
Buiten deze passage wordt cultuurhistorie niet breder uitgewerkt in structurele maatregelen of beleidsinstrumenten. Daarom blijft de waardering neutraal.

Duisternis: X

Over nachtelijke duisternis wordt niet gesproken in het partijprogramma.

Groenlinks

Rust: +

‘Beschermen van de kernwaarden rust, ruimte, natuur, landschap, cultuurhistorie en nachtelijke duisternis.’
Deze passage noemt rust expliciet als kernwaarde en plaatst het behoud ervan in dezelfde categorie als de andere Texelse kernwaarden. Daarmee wordt rust niet impliciet “meegenomen”, maar expliciet als leidend uitgangspunt gepositioneerd.
‘Grip op de toeristische druk, inzetten op duurzaam toerisme en sturing op mobiliteit.’ En ‘We maken ten eerste goed meetbaar hoeveel dagtoeristen er naar Texel komen en wij willen dat ook dagjesmensen toeristenbelasting gaan betalen. TESO en de havenmeester in Oudeschild zullen hierin een rol spelen.’
Het streven naar grip op toeristische druk en sturing op mobiliteit draagt direct bij aan rust, omdat toeristische druk en verkeersbewegingen op Texel sterk samenhangen met druktebeleving, geluid en verstoring in dorpen en buitengebied.
‘Naast monitoring van de leefbaarheid in relatie tot toerisme, willen we een duidelijke set van indicatoren die de graadmeter vormen voor de leefbaarheidsbalans. Denk hierbij aan druk op de natuur, actuele bezettingsgraad, druktebeleving door Texelaars en toeristen,’
Door rust en leefbaarheid te vertalen naar indicatoren zoals bezettingsgraad en druktebeleving, wordt de kernwaarde rust concreet gemaakt en meetbaar. Dit ondersteunt beleidsmatige borging: je kunt pas bijsturen als je expliciet meet waarop je stuurt.
‘aanvullend beleid te maken en zo te zorgen dat de balans blijft bewaard of zo nodig hersteld. Daarbij denken we aan: een bovengrens aan het aantal overnachtingen; een vergunningstelsel voor logies met ontbijt,’
Een bovengrens aan overnachtingen is een directe maatregel om toeristische druk — en daarmee druktebeleving en verstoring — te beperken. Een vergunningstelsel voor B&B’s is bovendien een instrument om groei en spreiding te reguleren, wat rust ondersteunt doordat ongecontroleerde toename van logies kan leiden tot meer verkeer en drukte.
‘Zeker op Texel, waar rust en ruimte kernwaarden zijn, verdient langzaam verkeer een centrale plek in het beleid.’
Deze passage verbindt de kernwaarde rust expliciet aan de mobiliteitskeuze. Door langzaam verkeer centraal te stellen, wordt ingezet op minder dominantie van autoverkeer en daarmee op een rustiger verkeersbeeld en beleving.
‘Een oplossing is het veiliger maken van het wandel- en fietspadennetwerk, ook richting de strandslagen, en het behouden van een maximumsnelheid van 60 km/u op de verbindingswegen tussen dorpen, zeker vanwege de vele niet beveiligde fietsoversteekplaatsen.’ En ‘Om mensen uit de auto te krijgen, willen wij toeristen belonen wanneer zij de auto bij de accommodatie laten staan.’
De passages ondersteunen rust indirect doordat het autogebruik kan ontmoedigen en verkeersstromen kan verschuiven naar rustigere modaliteiten. Het behouden van 60 km/u ondersteunt daarnaast een rustiger verkeersdynamiek en beperkt geluid en verstorende snelheid op verbindingswegen.
‘Gehele paragraaf over stiltegebieden. -> Monitor en handhaaf de geluidsbelasting in stiltegebieden en benut de kansen om een meer natuur- en milieubewust publiek aan te trekken;’
Stiltegebieden raken direct aan de kernwaarde rust. Monitoring en handhaving van geluidsbelasting is een concreet instrument om rust niet alleen te benoemen, maar ook actief te beschermen in gebieden waar stilte expliciet het doel is.
‘Voor ons is het vooral belangrijk dat evenementen voldoen aan veiligheidseisen en geen buitensporige overlast veroorzaken.’
Deze passage erkent dat evenementen een risico vormen voor rust en stelt als randvoorwaarde dat overlast beperkt moet blijven. Dat is een expliciete koppeling tussen evenementenbeleid en bescherming van rust.
‘Maximaal 45.000 slaapplaatsen, naleven met digitale nachtregistratie – en bijbehorende paragraaf. ‘De gemeente moet een helder beeld hebben of en in hoeverre dit maximum wordt nageleefd. Niet alleen op papier, maar juist ook in de praktijk.’’(…) Bij overschrijding zijn maatregelen nodig om het beoogde peil te handhaven of terug te brengen. Hierbij valt te denken aan uitsterfconstructies, vergunningenstelsel, maximeren van aantal verhuurde nachten per jaar, beddenstop, vermindering van het aantal toegestane bedden
Het expliciet noemen van een maximum en het koppelen daarvan aan handhaving via digitale nachtregistratie maakt de borging concreet. Dit ondersteunt rust doordat het aantal overnachtingen (en daarmee verkeersdrukte, druktebeleving en ruimtelijke druk) beheerst blijft, én omdat naleving niet vrijblijvend wordt gelaten.
‘Beperk de lokale verhuur van funvoertuigen, sluit bepaalde gebieden en routes af voor touringcars en laat geen cruiseschepen toe in de Waddenzee.’
Funvoertuigen, touringcars en cruiseschepen kunnen bijdragen aan piekdrukte, geluid en verstoring van zowel leefomgeving als natuurbeleving. Het beperken of weren daarvan ondersteunt rust, doordat intensieve en grootschalige vormen van mobiliteit en recreatiedruk worden begrensd.

Ruimte: +

‘Stimuleren van opwek duurzame energie met zonnepanelen en kleine windturbines.’ Door te kiezen voor kleinschalige opwekking wordt de ruimtelijke impact beperkt. Het is onduidelijk wat kleine windturbines betekenen, dus een positieve beoordeling kan hier niet uit opgemaakt worden.
‘Buiten de dorpen staan we alleen beperkte bouw toe, bijvoorbeeld aan de randen van dorpen of op boerenerven, mits dit zorgvuldig en landschappelijk wordt ingepast.’ Deze passage borgt dat nieuwe ontwikkelingen in het buitengebied niet vrijelijk plaatsvinden, maar onder voorwaarden van zorgvuldige inpassing. Daarmee wordt de open ruimte beschermd.
‘Hoogbouw van vier verdiepingen past volgens ons niet in het Texelse landschap of binnen de dorpskernen; dit doet afbreuk aan het straatbeeld en het karakter van Texel.’ Dit voorkomt aantasting van dorpssilhouetten en openheid en zorgt voor een positieve beoordeling van de ruimtelijke waarde.
‘GroenLinks Texel pleit ervoor om voluit in te zetten op duurzaam toerisme en op de toeristen die komen voor de rust, de ruimte en de natuur.’
Door te sturen op toeristen die juist voor natuurbeleving komen, wordt natuur als kernwaarde expliciet leidend gemaakt in toeristisch beleid.

Natuur: +

‘Maximale variëteit aan Texelse soorten, ecosystemen en landschappen. Creëren van natuur die zich kan aanpassen aan klimaatverandering.’
Deze passage richt zich op versterking van biodiversiteit en toekomstbestendige natuur. Dat betekent niet alleen behoud, maar ook ontwikkeling van natuurkwaliteit.
‘Wat ons betreft krijgen boeren een eerlijke vergoeding voor dit landschapsbeheer (…) Zo wordt het voor boeren aantrekkelijker om meer nadruk te leggen op natuurbeheer in de bedrijfsvoering.’
Door natuurbeheer financieel te waarderen, wordt natuurinclusieve landbouw concreet gestimuleerd. Dit ondersteunt natuur buiten de formele natuurgebieden.
‘En nogmaals, goede omgang met de natuur en het behoud van een levendig platteland verdient beloning.’
Deze passage bevestigt dat zorgvuldig natuurbeheer actief ondersteund moet worden, wat de kernwaarde natuur onderstreept.
‘Daarom willen we op die plekken overgangszones, waar landbouw en natuur geleidelijk in elkaar over gaan. In die overgangszones is natuurinclusieve landbouw de norm.’
Overgangszones verminderen harde grenzen tussen natuur en landbouw en versterken ecologische samenhang. Dit draagt bij aan biodiversiteit en landschappelijke kwaliteit.
‘We willen het beleid ten aanzien van spuitzones herzien, waarbij het voorzorgsbeginsel leidend is (…) en aantonen dat er geen nadelige effecten zullen zijn.’
Door het voorzorgsbeginsel centraal te stellen, wordt natuur actief beschermd tegen mogelijke schadelijke effecten van landbouwactiviteiten.
‘We zetten in op verbetering van de biodiversiteit, zowel in de natuurgebieden als daarbuiten (…) We stimuleren biologische landbouw, minder gebruik van bestrijdingsmiddelen, het creëren van bloemrijke bermen, en het beschermen van weidevogels en kweldergebieden.’
Deze passage bevat meerdere concrete maatregelen die biodiversiteit versterken, zowel binnen beschermde gebieden als in het agrarisch landschap

Landschap: +

‘We herstellen kenmerkende landschapselementen (knotwilgen, tuunwallen, kolken), leggen houtwallen aan en planten bomen en heesters, en dan wel met streekeigen soorten.’
Het herstel van karakteristieke elementen versterkt het typische Texelse landschap en behoudt cultuurhistorische structuren.
‘Bijdrage aan het toekomstplan Schapenhouderij (…) gericht op behoud van het bijzondere landschap.’
De schapenhouderij is beeldbepalend voor Texel. Inzet op toekomstperspectief voor deze sector ondersteunt het open en herkenbare landschap.
‘De Aanpak Landelijk Gebied gericht op een vitaal en natuurinclusief buitengebied.’
Door te sturen op een vitaal buitengebied waarin natuur en landbouw samengaan, wordt het landschap niet alleen behouden maar ook kwalitatief versterkt.

Cultuurhistorie: +

‘GroenLinks Texel ziet meerdere mogelijkheden om toeristische meerwaarde voor Texelaars vorm te geven…..en te investeren in het behoud van cultureel erfgoed – zowel onder water (‘de jurk’) als boven water (schapenboeten).’ Deze passage koppelt investeringsbereidheid expliciet aan behoud van erfgoed. Zowel archeologisch als bovengronds erfgoed wordt benoemd, wat de cultuurhistorische kernwaarde ondersteunt.

Duisternis: X

Over nachtelijke duisternis wordt niet gesproken in het partijprogramma.

VVD

Rust: 0

‘We zorgen voor een eerlijk speelveld. Alle aanbieders van logies, van hotels tot B&B’s, moeten zich aan dezelfde regels houden. Veel B&B’s in het register zijn helemaal geen bed and breakfasts. We schonen dit register daarom op. We treden streng op tegen illegale verhuur en overlast door wildkamperen.’
Deze passage richt zich op handhaving en eerlijkheid binnen het bestaande toeristische aanbod. Het opschonen van het register en optreden tegen illegale verhuur kan bijdragen aan het beperken van overlast, maar bevat geen expliciete begrenzing/handhaving van het totale aantal slaapplaatsen.
‘Daarnaast investeren we in kwaliteit. Het verplaatsen van recreatieve bedden is mogelijk, mits de ontwikkeling van kwalitatief toegevoegde waarde is. Maatwerk bij het verplaatsen van bestaande, ook ‘slapende’, vergunningen is daarbij het uitgangspunt.’ En ‘Denk aan uitbreiding van de jachthaven, het aantrekken van een toeleveranciershub voor de offshore energiesector of het faciliteren van camperplaatsen.’
Het mogelijk maken van verplaatsing van recreatieve bedden biedt flexibiliteit binnen het bestaande systeem, maar is averechts op rust, het maakt extra slaapplaatsen mogelijk waar nu geen actieve bedden zijn. Daardoor blijft het effect op rust neutraal.
‘Fietsen blijft een van de belangrijkste manieren om Texel te beleven, maar dan moet het wel veilig en comfortabel zijn. We pakken de “missing links” in het fietspadennetwerk aan.’
Investeren in fietsinfrastructuur kan bijdragen aan een verschuiving van autoverkeer naar fietsgebruik. Het uitbreiden van het netwerk staat echter haaks op de kernwaarde rust.
‘We herstellen de maximumsnelheid van 80 km/u op de doorgaande wegen, waar dit veilig kan.’
Het verhogen van de maximumsnelheid bevordert rust niet.
Algehele onderbouwing: Hoewel rust als waarde wordt erkend in algemene zin, ontbreken concrete begrenzende maatregelen op toeristische aantallen of verkeersintensiteit. Daarom een neutrale waardering.

Ruimte: +

‘Splitsen van agrarische bebouwing in het buitengebied wordt eenvoudiger, zodat gezinnen en grootouders onder één dak kunnen wonen. Ook laten we kleinschalige woonvormen toe in vrijkomende agrarische gebouwen, waar dat ruimtelijk inpasbaar is.’
Hergebruik van bestaande bebouwing voorkomt nieuwe verspreide bouw in het buitengebied. Door nadruk te leggen op ruimtelijke inpasbaarheid wordt het open karakter beschermd.
‘Alleen windwokkels tot drie meter horen thuis op Texel. Geen windmolens, want ze vervuilen onze horizon en schaden het toeristisch kapitaal waar we zo afhankelijk van zijn.’
Door grote windmolens uit te sluiten wordt de horizon beschermd. Dit ondersteunt de kernwaarde ruimte in termen van openheid en zichtlijnen.
‘Ook zonnevelden op vruchtbare landbouwgrond zijn voor ons onbespreekbaar. Onze koers is helder: de energietransitie moet bijdragen aan zekerheid, betaalbaarheid en het behoud van ons landschap.’ En ‘Nieuwe zonnevelden op landbouwgrond staan we niet toe. Net zomin accepteren we dat Texel een zoekgebied wordt voor windmolens hoger dan drie meter.’
Het uitsluiten van zonnevelden op landbouwgrond en windmolens voorkomt grootschalige ruimtelijke ingrepen in het open landschap.

Natuur: 0

‘Samenwerking tussen boeren, natuurorganisaties en terreinbeheerders moet worden versterkt. Wij willen natuurbeheer waarin beweiding mogelijk is, waarin reststromen zoals riet kunnen worden hergebruikt, en waarin flexibel wordt omgegaan met waterpeilen en maaibeheer. Ook zetten we in op het behoud van het Texelse landschap.’

Hoewel dit statement niet persé negatief is voor natuur, komt het ook de natuur als waarde en bijzonderheid ook niet persé ten goede.

‘Onze natuur is geen museum. Recreëren in de natuur blijft mogelijk. Het bos moet toegankelijk zijn voor iedereen.’
Deze passage ondersteunt het genot van natuur, maar dragen aan een veerkrachtigere, bijzondere natuur niet direct bij.

Algehele onderbouwing: Natuur wordt niet negatief benaderd, maar ook niet expliciet versterkt of met meer initiatieven bevoordeeld. Daarom een neutrale beoordeling.

Landschap: 0

‘We beschermen landbouwgrond. In de omgevingsvisie leggen we vast dat er geen productieve grond meer naar natuurontwikkeling gaat.’
Dit ondersteunt het behoud van het agrarische karakter, maar bevat geen specifieke maatregelen voor landschapsherstel of -versterking.
‘We leggen de focus op zonnepanelen op daken. Bedrijfsdaken, publieke gebouwen en parkeerterreinen bieden meer dan genoeg ruimte voor zonnepanelen.’
Door zonnepanelen te concentreren op bestaande bebouwing wordt het open landschap ontzien. Dit is een pluspunt.
‘Ook zetten we in op het behoud van het Texelse landschap. De gemeente speelt hierin een verbindende en oplossingsgerichte rol, en moet ruimte bieden voor lokaal maatwerk en kleinschalige experimenten die passen bij Texel.’
Het behoud van het landschap wordt expliciet genoemd, maar zonder nadere concretisering van instrumenten of beschermingsmaatregelen. Mede hierdoor kan geen positieve beoordeling gegeven worden, omdat te weinig concreet wordt wat lokaal maatwerk en kleinschalige experimenten betekenen.
Huisvesting voor de jonge Texelaar, gezinnen en senioren is belangrijker dan het behoud van natuurlandschap.

Hier wordt bebouwing voorgesteld op het open karakter van het Texels landschap.

Algehele onderbouwing: Er is duidelijke intentie tot behoud, maar beperkte uitwerking in concrete landschappelijke maatregelen (zoals behoud en versterking tuunwallen, kolken etc.). Daarom een neutrale waardering.

Cultuurhistorie: X

Over cultuurhistorie/erfgoed zoals boeten worden geen specifieke passages of maatregelen genoemd in het partijprogramma.

Duisternis: X

Over nachtelijke duisternis worden geen specifieke passages of maatregelen genoemd in het partijprogramma.

CDA

Rust: +

‘We houden vast aan het maximum aantal vergunde slaapplaatsen.’
Het expliciet vasthouden aan een maximum aantal slaapplaatsen vormt een directe begrenzing van toeristische groei. Dit ondersteunt rust doordat het aantal overnachtingen — en daarmee samenhangende drukte en verkeersbewegingen — beheerst blijft.
‘Spookslaapplaatsen laten we verdwijnen.’
Het aanpakken van niet-gebruikte of onduidelijke vergunningen draagt bij aan transparantie en handhaving. Hierdoor wordt het feitelijke aantal beschikbare slaapplaatsen beter in lijn gebracht met het vastgestelde plafond, wat rust ondersteunt.
‘We verminderen verkeersdrukte door bezoekers te stimuleren de auto vaker te laten staan.’
Het ontmoedigen van autogebruik kan leiden tot minder verkeersbewegingen en minder geluid, wat bijdraagt aan een rustiger straat- en landschapsbeeld.

Ruimte: 0

‘Windmolens tot 15 meter bij bedrijven, mits de stroom op het eigen bedrijf wordt gebruikt.’
Dergelijke windmolens hebben een negatief effect op de openheid van het landschap en de vergezichten.
‘Een dorpsmolen tot maximaal 50 meter, bedoeld om het dorp grotendeels van energie te voorzien. Mits er voldoende draagvlak is in het dorp.’
Een dorpsmolen van deze hoogte heeft duidelijke ruimtelijke impact op horizon en zichtlijnen. Dergelijke windmolens hebben een negatief effect op de openheid van het landschap en de vergezichten.
Algehele onderbouwing: Genoemde molen hebben een negatieve impact op de kernwaarden. Daarom een neutrale waardering.

Natuur: 0

‘Kwaliteit van natuur in plaats van steeds meer natuur.’
De nadruk ligt op verbetering van bestaande natuur. Dit is een goed idee, maar wordt niet uitgewerkt.
‘Naast natuurinclusieve landbouw ook boer inclusieve natuur, dus natuurbeheer in samenwerking met boeren, beheerders en inwoners.’
Samenwerking wordt benadrukt, maar zonder concrete instrumenten of ecologische doelstellingen.
Algehele onderbouwing: De intentie om natuurkwaliteit te verbeteren en samen te werken is aanwezig, maar zonder nadere concretisering of expliciete versterkingsmaatregelen. Daarom een neutrale beoordeling.

Landschap: 0

‘Behoud van het open agrarische landschap.’
Het open agrarische landschap wordt expliciet benoemd als waarde die behouden moet blijven. Dit onderstreept het belang van openheid en agrarische structuur.
Algehele onderbouwing: Hoewel behoud wordt uitgesproken van 1 onderdeel, ontbreken concrete maatregelen en een breder beeld van het landschap om dit actief te borgen of versterken. Daarom een neutrale waardering.

Cultuurhistorie: X

Over cultuurhistorie/erfgoed zoals boeten worden geen specifieke passages of maatregelen genoemd in het partijprogramma.

Duisternis: X

Over nachtelijke duisternis worden geen specifieke passages of maatregelen genoemd in het partijprogramma.

D66

Rust: 0

‘Om het fietseiland nog verder te ontwikkelen is behoud en uitbreiding van de fietspaden zeer welkom. Zo zou D66 graag nog een fietspad van de Redoute naar Den Hoorn zien.’
Uitbreiding van fietspaden kan autogebruik verminderen en daarmee indirect bijdragen aan rust. Tegelijkertijd betekent uitbreiding ook extra infrastructuur in het landschap.
Afwezigheid van toeristisch bedden-beleid.
In het programma wordt niet op het bedden-beleid in gegaan.
‘Om doorstroming van de boot via de verbindingswegen te bevorderen wil D66 terug naar 80 km/u, waar dit veilig kan.’
Verhoging van de maximumsnelheid kan leiden tot meer verkeersdynamiek en mogelijk meer geluid op hoofdwegen. Dit ondersteunt de kernwaarde rust niet expliciet.
Camperplekken bieden ruimte voor het toerisme dat graag het eigen huis op wielen meeneemt en zou mee genomen kunnen worden in de ontwikkeling van de nieuwe haven

Het is onduidelijk hoe dit strookt met het aantal slaapplaatsen.

Algehele onderbouwing: Rust wordt niet voldoende geborgd. Sommige voorstellen kunnen indirect bijdragen aan rust, andere juist druk verhogen. Daarom een neutrale waardering.

Ruimte: 0

‘Ook willen we het voor Texelaars makkelijker maken om mantelzorgwoningen op eigen erf te plaatsen, wel met behoud van het Texelse eiland karakter.’
Mantelzorgwoningen betekenen toevoeging van bebouwing, maar de voorwaarde van behoud van het eilandkarakter wijst op aandacht voor ruimtelijke inpassing.
‘Windmolens hoger dan 15 meter (…) hecht veel waarde aan de uitkomst van het inwonersberaad (…) aangegeven geen voorstander te zijn van windmolens hoger dan 15 meter.’
Het respecteren van de uitkomst van het inwonersberaad wijst op terughoudendheid ten aanzien van grootschalige windmolens, wat de open horizon kan beschermen.
‘Er is echter een mogelijkheid dat Texel (…) een plek moet aanwijzen voor windmolens (…) samen met de inwoners een locatie bepalen.’
Hier wordt ruimte gelaten voor mogelijke plaatsing van grotere windmolens bij provinciale verplichting. Dat kan ruimtelijke impact hebben, afhankelijk van locatie en schaal.
‘Om een voorbeeld te nemen aan de wokkels wil D66 Texel zich nu gaan inzetten voor kleine windmolens (tot 15 meter).’
Kleine windmolens beperken de visuele impact in vergelijking met grotere turbines, maar voegen wel objecten toe aan het landschap. Hier komt de 0 waardering met name vandaan.
‘Schuren in het open landschap moeten ingepast worden (…) kaders rondom typisch Texel schuren (stijl, kleur, etc.).’
Door kaders te stellen aan vormgeving en uitstraling wordt gestuurd op eenheid en landschappelijke kwaliteit.
D66 Texel zou graag de mogelijkheid van een nieuw dorp op Texel laten toetsen

Het ontwikkelen van een nieuw dorp op Texel staat haaks op de inrichting van de ruimte die we hebben op het eiland en de openheid die we beogen.

Algehele onderbouwing: Er is duidelijke aandacht voor ruimtelijke inpassing en behoud van karakter, maar ook ruimte voor energieopwekking met mogelijke impact. Daarom een waardering 0.

Natuur: +

‘D66 Texel is voorstander van betere landbouw (…) duurzame, lokale en diervriendelijke producten (…) behoud van biodiversiteit (…) circulaire economie en korte ketens.’
Door expliciet te sturen op behoud van biodiversiteit en duurzame landbouw wordt natuurkwaliteit versterkt.
‘D66 wil niet minder landbouw maar wel gezondere landbouw. Schadelijke stoffen willen we tegengaan (…) bufferzones tussen landbouwgebieden en natuurgebieden moeten voldoen aan de eisen.’
Het tegengaan van schadelijke stoffen en hanteren van bufferzones ondersteunt bescherming van natuur tegen negatieve invloeden.
‘Texel heeft een aantal unieke natuurgebieden (…) Deze natuurgebieden dienen goed bewaard te blijven en duurzaam ontwikkeld te worden.’
De unieke natuurgebieden worden expliciet benoemd en gekoppeld aan behoud en lange termijn visie, wat de kernwaarde natuur ondersteunt.
‘D66 is voor een duidelijke indeling van natuurgebieden (…) excellente natuurkwaliteit en biodiversiteit (…) bezoek op verantwoorde manier.’
Door onderscheid te maken tussen natuurkwaliteit en recreatief gebruik wordt gestuurd op bescherming van kwetsbare gebieden.‘In verband met wateroverlast willen wij graag bredere natuursloten’

Natuursloten bevorderen de waterkwaliteit en daarmee de natuur.

Landschap: +

‘Het vastgestelde Texelse beeldkwaliteitsplan zou wat D66 betreft leidend moeten zijn voor alle ontwikkelingen of herinrichtingen op heel Texel en gekoppeld moeten worden aan het nieuwe omgevingsplan.’
Door het beeldkwaliteitsplan leidend te maken, wordt landschappelijke kwaliteit beleidsmatig verankerd.
‘D66 Texel is voor subsidiëren van organisaties die zich bezig houden met agrarische natuurbeheer (…) tuinwallen, bermen en kolken (…) bloemen terug in de bermen.’
Herstel en onderhoud van kenmerkende landschapselementen versterken het karakteristieke Texelse landschap en biodiversiteit.
‘Al jaren wil D66 dat bedrijventerreinen landschappelijk ingepast worden door middel van boomsingels om deze terreinen. Aanschaf van gronden zijn hierin een rem gebleken. Het behoud van het Texelse landschap sluit hier op aan’ en ‘Schuren in het open landschap moeten ingepast worden. Het is van belang schuren te bouwen die niet alleen praktisch, duurzaam en werkbaar zijn maar die ook iets toevoegen aan het landschapsbeeld. Door het vaststellen van kaders rondom typisch Texel schuren (stijl, kleur, etc.) ontstaan er eenheid in het landschap, subsidiemogelijkheden moeten voor meerkosten beschikbaar komen’

De interventie vermindering de aantasting die dit heeft op het vergezicht van natuurlijke onderdelen in het landschap.

Cultuurhistorie: +

‘Schapenboeten, stolpschuren, en bijzondere landschapselementen en cultureel erfgoed zijn van groot belang (…) blijvend gelden beschikbaar stellen (…) stolpschuren meer aandacht.’
Erfgoed wordt expliciet benoemd als essentieel voor identiteit en recreatieve aantrekkingskracht. Het beschikbaar stellen van middelen duidt op concrete ondersteuning van behoud.
‘Erfgoed een bewezen magneet voor recreatie en toerisme (…) bijzondere identiteit van ons eiland.’
Deze passage onderstreept het belang van erfgoed als drager van identiteit en economische waarde.

Duisternis: X

Over nachtelijke duisternis worden geen specifieke passages of maatregelen genoemd in het partijprogramma.

Hart voor Texel

Rust: 0

‘80 km per uur op hoofdwegen met vrijliggende fietspaden.’
Het verhogen of handhaven van 80 km/u op hoofdwegen kan leiden tot meer verkeersdynamiek en mogelijk meer geluid. Vrijliggende fietspaden vergroten de verkeersveiligheid, maar de koppeling met vermindering van verkeersdruk of rust wordt niet expliciet gemaakt.
‘Door meer ruimte te bieden aan sportevenementen, klein en groot, kan Texel zich nadrukkelijker profileren als eiland waar sport en beweging centraal staan (…) Met duidelijke afspraken, goede communicatie en maatwerk per evenement kan sportieve activiteit samengaan met leefbaarheid.’
Het bieden van meer ruimte aan evenementen kan leiden tot extra drukte en geluidsbelasting. Tegelijkertijd wordt expliciet benoemd dat overlast serieus moet worden genomen en dat spreiding en maatwerk noodzakelijk zijn. Er wordt geen concrete begrenzing genoemd.
‘Wij kijken daarom liever naar spreiding en kwaliteit. Door bezoekers beter te verdelen over het eiland en over het jaar (…) Zo kan overlast worden verminderd zonder dat toerisme als geheel wordt afgeremd.’
De nadruk ligt op spreiding en kwaliteitsverbetering. Dit kan bijdragen aan vermindering van piekdrukte, maar bevat geen expliciet plafond of begrenzing en spreiding zorgt juist voor minder rust.
‘Camperplaatsen bij de haven dragen bij aan ordening en rust, maar staan altijd in dienst van het grotere geheel.’

Het is onduidelijk hoe de camperplaatsen stroken met het beddenbeleid, en het is niet geheel duidelijk wat hier bedoeld wordt.

Algehele onderbouwing: Rust wordt indirect meegenomen via spreiding en afspraken over overlast, maar uitbreiding van evenementen en het ontbreken van expliciete maxima maken dat de kernwaarde niet duidelijk wordt versterkt. Daarom een neutrale waardering.

Ruimte: +

‘Moet de gemeente ruimte bieden om deze panden om te bouwen tot woningen (…) Door voorwaarden te stellen aan uitstraling, inpassing en gebruik, kan worden voorkomen dat het landschap versnipperd of verrommeld raakt.’
Herbestemming van bestaande bebouwing voorkomt nieuwe verspreide bouw. De nadruk op voorwaarden en ruimtelijke kwaliteit ondersteunt bescherming van het buitengebied.
‘Grootschalige windmolens hebben een grote impact op het landschap (…) Dat willen we behouden.’
Door grootschalige windmolens expliciet af te wijzen wordt de open horizon en het karakter van het landschap beschermd.
‘Ruimte voor kleine windturbines bij bedrijven in het buitengebied.’
Kleine turbines beperken de schaal van ingreep, maar voegen wel nieuwe elementen toe aan het open landschap.
‘Kleine windturbines tot 15 meter ashoogte kunnen daarbij een rol spelen.’ (…)”Wij vinden dat ondernemers en agrariërs de ruimte moeten krijgen om dit soort kleinschalige oplossingen toe te passen, mits ze zorgvuldig worden ingepast. Dat betekent duidelijke regels over hoogte, plaatsing en uitstraling, zodat het Texelse landschap beschermd blijft.”
De keuze voor een maximale hoogte en inpasbaarheid begrenst de visuele impact, maar betekent nog steeds een ruimtelijke toevoeging. Het lijkt echter dat inpassing en uitstraling en bescherming van de ruimte vooraan staan.

Natuur: 0

‘Balans tussen landbouw en natuur – Het Texelse landschap blijft behouden door landbouw, natuur en economie in evenwicht te houden.’
De nadruk ligt op evenwicht tussen functies. Dit ondersteunt behoud, maar bevat geen concrete natuurversterkende maatregelen.
‘Natuurinclusieve landbouw – Boeren spelen een sleutelrol in het behoud van openheid, weidevogels en landschap.’
Door natuurinclusieve landbouw te benoemen wordt natuurbeheer binnen agrarische bedrijfsvoering ondersteund. Dit draagt positief bij aan biodiversiteit, maar zonder nadere uitwerking in doelen of instrumenten.
‘Het opleggen van strengere regels voor bestrijdingsmiddelen dan landelijk gelden, lijkt misschien aantrekkelijk, maar pakt in de praktijk vaak verkeerd uit. Boeren op Texel opereren al binnen strenge landelijke kaders. Extra lokale beperkingen maken hun werk ingewikkelder, duurder en soms zelfs onuitvoerbaar, zonder dat daar aantoonbaar betere resultaten tegenover staan’

Hoewel dit mogelijk is, bevordert het de waarde natuur niet.

Algehele onderbouwing: De intentie om natuur en landbouw in balans te houden is aanwezig en natuurinclusieve landbouw wordt positief benoemd, maar zonder concrete ecologische doelstellingen. De passage over bestrijdingsmiddelen bevordert natuur opzich zelf niet. Daarom een lichte positieve/neutrale waardering (0).

Landschap: +

‘Het Texelse landschap behouden door balans, niet door extremen.’
Het landschap wordt expliciet als kernkwaliteit benoemd en gekoppeld aan evenwicht tussen functies.
‘Dat betekent dat verdere verstening van het buitengebied ongewenst is, maar ook dat landbouw een volwaardige plek moet houden.’
Het afwijzen van verdere verstening ondersteunt behoud van openheid. Tegelijkertijd wordt het agrarische karakter expliciet beschermd.
‘Meer natuur toevoegen is niet automatisch beter als dat ten koste gaat van agrarisch gebruik en samenhang in het landschap.’
Deze passage benadrukt samenhang en herkenbaarheid van het bestaande landschap als uitgangspunt.
‘In plaats daarvan pleiten wij voor natuurinclusieve landbouw (…) Door hen te ondersteunen in duurzame vormen van bedrijfsvoering blijft het landschap levend en herkenbaar.’
Natuurinclusieve landbouw wordt gepresenteerd als middel om het karakteristieke landschap actief te behouden.

‘Bescherming van het Texelse landschap vraagt om zorgvuldige keuzes (…) blijft Texel authentiek en gastvrij zonder zijn eigenheid te verliezen.’ En ‘Het uitgangspunt moet zijn dat herbestemming ( van vrijkomende agrarische gebouwen) leidt tot verbetering. Minder leegstand, meer samenhang en behoud van het karakter van het buitengebied. Door voorwaarden te stellen aan uitstraling, inpassing en gebruik, kan worden voorkomen dat het landschap versnipperd of verrommeld raakt’
Het landschap wordt expliciet gekoppeld aan identiteit en authenticiteit, wat de kernwaarde nadrukkelijk ondersteunt

Cultuurhistorie: X

Over cultuurhistorie/erfgoed zoals boeten worden geen specifieke passages of maatregelen genoemd in het partijprogramma.

Duisternis: X

Over nachtelijke duisternis worden geen specifieke passages of maatregelen genoemd in het partijprogramma.

SP

Rust: +

‘Geen uitbreiding van het aantal grote evenementen, die doorgaans gepaard gaan met veel geluidsoverlast en extra verkeersbewegingen.’
Door expliciet geen uitbreiding van grote evenementen toe te staan, wordt een duidelijke begrenzing aangebracht op activiteiten die vaak leiden tot piekdrukte en geluidsbelasting. Dit ondersteunt rust direct.
‘SP Texel is voor een strikte handhaving van het beddenquotum.’
Het benadrukken van strikte handhaving van het bestaande beddenquotum draagt bij aan beheersing van toeristische druk. Daarmee wordt rust niet alleen afhankelijk van afspraken, maar ook van naleving.
‘Echte stop van uitbreiding grote parken, en geen nieuwe.’
Het uitsluiten van nieuwe grote recreatieparken voorkomt verdere schaalvergroting van toeristische voorzieningen en daarmee extra ruimtelijke en verkeersdruk.
‘Ontlasting van recreatieve druk voor inwoners.’ En ‘Campingplaatsen mogen niet “versteend” worden.’

De passages ondersteunen de rust, hoewel ze niet altijd expliciet gemaakt worden.

Ruimte: 0

‘We staan niet positief tegenover windmolens op het eiland.’
Deze terughoudende houding wijst op bescherming van horizon en openheid van het landschap.
‘We staan alleen open voor windmolens als aangetoond kan worden dat deze geen schade voor mens, natuur en landschap veroorzaken, windwokkels zouden hier een optie kunnen zijn.’
Door strikte voorwaarden te stellen en kleinschalige alternatieven (windwokkels) te noemen, wordt de ruimtelijke impact begrensd. Tegelijkertijd wordt plaatsing niet volledig uitgesloten.
Algehele onderbouwing: Er is duidelijke terughoudendheid ten aanzien van grootschalige ruimtelijke ingrepen, maar geen volledig uitsluitingsbeleid. Er mist ook een verdere onderbouwing van ruimtelijke kwaliteit in het buitengebied. Daarom een neutrale waardering 0.

Natuur: +

‘Grote evenementen moeten altijd buiten het broedseizoen worden gehouden.’
Deze maatregel beschermt kwetsbare soorten in een gevoelige periode en koppelt evenementenbeleid direct aan natuurbescherming.
‘Een goede handhaving van schadelijke lozingen in water en lucht.’
Actieve handhaving draagt bij aan bescherming van milieu en natuurkwaliteit.
‘We zetten onverminderd in om de Natura 2000 doelen te behalen.’
Het expliciet ondersteunen van Natura 2000-doelen betekent inzet op bescherming en herstel van beschermde natuurgebieden.
‘Kleinschalige boeren ondersteunen en werken richting een circulair systeem, stimuleren van regeneratieve landbouwmethoden en natuurinclusieve landbouw.’
Door landbouw te verduurzamen en natuurinclusief te maken, wordt natuurkwaliteit ook buiten formele natuurgebieden versterkt.
‘Samenwerking tussen natuurbeheer organisaties en boeren bevorderen.’
Deze samenwerking kan bijdragen aan samenhangend natuurbeheer en betere ecologische resultaten.
‘Voor het gebruik van schadelijke stoffen moet beleid worden gemaakt waarbij gebruik zoveel mogelijk wordt ontmoedigd.’
Het ontmoedigen van schadelijke stoffen ondersteunt biodiversiteit en bodem- en waterkwaliteit.

Landschap: +

‘Geen medewerking aan bouwplannen die qua hoogte of vorm het landschap en/of de natuur aantasten.’
Deze passage stelt duidelijke grenzen aan ruimtelijke ontwikkelingen die het landschap kunnen verstoren. Daarmee wordt het karakter van het eiland beschermd.
‘Omdat er veel klimaatadaptatie wordt gevraagd van boeren, willen we hen meer ruimte bieden door meer functies op boerenbedrijven toe te staan (…) mits niet schadelijk voor mens, natuur of landschap.’
Extra functies worden toegestaan onder de expliciete voorwaarde dat ze het landschap niet aantasten. Daarmee blijft bescherming van ruimtelijke kwaliteit uitgangspunt.

Cultuurhistorie: +

‘Behoud en versterking van monumenten en historische locaties op het eiland.’
Deze passage benoemt expliciet zowel behoud als versterking van erfgoed. Daarmee wordt cultuurhistorie niet alleen beschermd, maar ook actief ondersteund.

Duisternis: X

Over nachtelijke duisternis worden geen specifieke passages of maatregelen genoemd in het partijprogramma.